логоFacebookTwitterYouTubeeMail

 

Дали сте знаеле дека Струмица е најбогата со цркви, дури и повеќе од Охрид? Неоткриеното богатство сè уште не е доволно истражено, а тоа се наоѓа под самиот град, кој изобилува со најстарите храмови уште од самите мугри на христијанството.

Базиликата која е подигната над гробот на Светите Петанесет Тивериополски маченици е најстариот вид на христијански храм на Балканот. Станува збор за црква-мартириум која е уникатна по своето архитектонско решение. Над самата базиликата е подигната крстовидна црква во чија олтарната апсида е исто така пронајдена крипта-реликвијар во форма на крст. Во неа се наоѓаат реликвии од уште еден, веројатно некој голем и познат мартир. Нејзината местоположба е над самиот свод на централната гробница во која биле погребани Светите Петнаесет маченици. Ваков тип на црква-„гроб во гроб“ или „пештера во пештера“ е најстариот начин на изградба на храм засведочен од ранохристијанскиот период и доцната антика. Единствено од ваков тип постара е гробницата под базиликата Свети Петар во Рим, а слични гробници се сретнуваат и во Стоби. Но, за разлика од Стоби каде тие се над земја или во рамките на самите цркви, гробницата на овие мартири има посебно мистични белези. Во нејзината срцевина на уникатен начин се сокриени чудотворните мошти на Струмичките маченици.

Водечкиот текст или текстуална подлога за ваквата сакрална архитектонска конструкција е деветтиот стих од шестата глава на Откровението: „А кога го симна петтиот печат, под жртвеникот ги видов душите заклани заради словото Божјо и за сведоштвото, што го имаа“.  Доколку застанете на жртвеникот и погледот го насочите надолу, вие гледате токму на овие души убиени заради божјото слово, стоите над гробовите на Светите Струмички маченици!



Што велат преданијата? Најстариот писмен споменик за Светите Тивериополски маченици, житието на Теофилакт Охридски говори дека Петнаесетте проповедници биле фатени, мачени и погубени за време на императорот Јулијан Апостата (361-363). Тоа било времето на задоцнетите прогони на христијаните кога христијанската вера сè уште не била целосно прогласена за државна. Житието Мачеништво на Теофилакт нè известува дека четворицата од мачениците побегнале од Никеја во Солун, а потоа во Тивериопол, денешна Струмица. Кон оваа група се придружиле и другите проповедници и откако биле откриени сите настрадале во Тивериопол. Житието понатаму известува дека над нивните гробови била подигната црква.

Во 13-тиот век познатиот архиепископ на Струмичката епископија, Константин Кавасила, напишал два канона за струмичките маченици. Службата на овие маченици пишувана на словенски јазик со македонска редакција потекнува од еден празничен минеј од 17-тиот век. Во овиe стихови на Кавасила, црквата на Струмичките маченици се спомнува како чудотворно светилиште, како ковчег на нивните мошти, на нивните пелени. Нашите познати медиевисти при разгледувањето на содржината на овој препис го открија авторот на словенската служба за Петнаесетте Тивериополски свештеномаченици. Тоа бил Свети Климент Охридски! Нивното откритие беше уникатно во многу нешта. Имено, почетните букви на тропарите од осмата и од деветтата песна на канонот во акростих го испишуваат името КЛИМЕНТ! Култот на Светите Петнаесет Маченици бил толку многу голем, што Светиот Климент ги пренел нивните мошти во Баргала во 9-тиот век, формирајќи ја најстарата словенска христијанска организација-епископијата на Брегалница.



Божјата сила не престанала да дејствува преку силата на каменот кој ја чувал меморијата на Тивериополските маченици. И во најтешките времиња на Христовата црква, местото било магнет за посета. Имало временски периоди кога немало никакво обележје на светилиштето, но верниците потсвесно ја чувствувале моќта на камењата каде палеле свеќи и се молеле. Тогаш станувале безброј чуда. Во 1921 година на светото место била подигната една мала капела во која можело да влезе само еден од верниците, да се поклони и помоли. Оваа капела постои и денес. Со благослов на тогашниот митрополит Злетовско-струмички г. Наум и одѕивот на верниците од Струмица и околијата, во 1972 година се одлучи да се изгради нова црква.

Но што се случи? Веднаш штом започна градењето беа откриени наоди кои укажуваа дека тука постои нешто древно. Откриен бил комплекс од црковни градби во чиј централен дел во наосот се наоѓала поголема засводена гробница и 15 стандардни гробни засводени структури. Гробовите биле откриени во самата црква, под нејзините темели и покрај црквата. Како некое божјо провидение, градењето на новата црква запрело додека не се извршат целосно археолошките истражувања.



На западниот ѕид од гробницата бил пронајден портрет на Петнаесетте мартири насликани до појас. Се смета дека овој фунерарен портрет кој потекнува од 9-тиот век е најстариот групен портрет на Балканот. Централната гробница била засводена со полуоблица, влезот бил од источната страна, а на северната и јужната страна биле насликани два големи крста. Уникатни крстови со проширени краци, живописани со темнокафеава боја, карактеристични од прво апостолско време (веројатно апостол Павле кога поминувал тука оставил траги и организирал основна ќелија на црковна општина).

Редоследот на мачениците во портретот открива уште еден куриозитет. Првите букви од нивните имиња го сочинуваат името: IC XC NH KA (ИСХС НИ КА). НИ КА е кратенка од црковнословенската реченица: На Крести Искупиу Кровиу Адама. Имено, на секоја претстава од Распетието Христово, во подножјето кај неговите нозе, во мала пештера се наоѓа насликан черепот на прататкото Адам. Над него е Спасителот кој треба да ги воскресне и спаси оние кои го носат гревот на Адама. Ништо чудно и распоредот на портретите во гробницата да крие некаква тајна.

Еден друг куриозитет поврзан со црквата Свети Петнаесет е тунелот кој според литературните сведоштва постоел веднаш до сегашната црква и одел подземно сè до Царевите Кули. Според црковните преданија, низ тунелот можело да помине едно натоварено магаре, најчесто со вода и основни прехранбени продукти. Во лето најголем проблем за жителите на Цареви Кули била водата, која морале да ја носат од пониските делови на Струмица, па дури и од црквата Свети Петнаесет, каде што постоел извор под еден повеќевековен брест. Но, по Втората светска војна се губи секаква трага од овој тунел и денес неговата локација претставува енигма.



Градината на Свети Петнаесет е една од најубавите која изобилува со разни цвеќиња. Посетителите земаат по еден цвет кој им носи мир, телесно и духовно здравје. Брестот има посебно место во сеќавањето на Струмичани. Но, најголемиот дар од црквата Свети Петнаесет е дарот кој Светите Петнаесет маченици го дале за црквата. Таа нивна пролеана крв била семе од кое изникнала црквата. За тоа сведочат и многубројните чуда кои и денес таму се случуваат. На нивните гробови одвреме навреме се појавувало оган, таму се случиле 24 чуда според житието на Теофилакт Охридски. Една мајка го донела своето немо дете за да преспијат во храмот каде биле погребани мачениците. Детето имало 7 години и тогаш во тремот на црквата прозборело во тивката ноќ. И во поново време, ноќта наспроти празникот Свети Петнаесет маченици со верата и молитвите на верниците се случуваат многу благослови.

Црквата Свети Петнаесет денес е целосно обновена и во неа редовно се вршат богослужби. Во рамките на комплексот се возобновени и конаците, а во приземјето е познатата галерија на икони. Духот на Византија и натаму бие во звукот на камбаните чиј такт и мелос за миг ќе ве вратат назад во времето.

Пишува: Огнен Коцевски

Извор: http://religija.mk/neobichni-i-malku-poznati-fakti-za-kompleksot-sveti-petnaeset-vo-strumica/?fbclid=IwAR3w8fdtKnt2O-snYovP9I2nUwWMcch-u0ftIrrkwdcwd6ROon6SgWc2FKg

 

 

 



Поуки од Светите Отци

krusevoexport

Духовност

Мај 28, 2019

Свети Леонтиј Струмички, патријарх Ерусалимски

Живеејќи во покаен плач и солзи се издвојуваше по особеното почитување и љубов кон нашиот Господ и Неговата Пресвета Мајка. Иако сè уште млад, Преподобниот презема на себе еден тежок подвиг: одеше по улиците на царскиот град правејќи се дека не е со здрав ум,…
Ноември 25, 2018

Акатист кон свети Нектариј Егински

КОНДАК 12Трудејќи се, си ја умножил благодатта дадена од Бога, рабу Божји, добар и верен Нектариј, затоа направи и ние да ја завршиме духовната работа и стекнувајќи ја заработката, да Му запееме на Христа: Алилуја!

Житие на преподобна Параскева – Петка (Епиватска или Трновска)

Окт 30, 2018 Житија 1481
Света и преблажена маченичко Христова Параскево, убавино на девственичките, пофалбо на…

Светскиот првак Адам Ондра во посета на Бигорскиот и Рајчичкиот манастир

Окт 28, 2018 Настани 934
Деновиве нашите две свештени Обители, Бигорски и Рајчица, ги посети во светски рамки…

ПРЕПОДОБЕН ПАХОМИЈ ВЕЛИКИ

Окт 18, 2018 Житија 1184
Паралелно со преподобниот Антониј Велики, основачот на пустинското, анахоретско монаштво,…

Беседи

Викарен Епископ Јаков Стобиски: Недела на сите Светии

Викарен Епископ Јаков Стобиски: Недела на сите Светии

Недела на сите Светии – едноставно не можеме а да не ги поврземе претходната и денешната беседа. Првата недела по Педесетница Црквата ја посветила на сите Светии, а светоста во...

Поука на вознесение на Господ наш Исус Христос

Поука на вознесение на Господ наш Исус Христос

Поради тоа, браќа, бидејќи нè очекува бесконечна мака, да се потрудиме преку подвиг да ја избегнеме, со милостина да го пречекаме бедниот и да го угостиме, примајќи го туѓинецот, гладниот...

 Викарен Епископ Јаков Стобиски: Недела на слепиот

Викарен Епископ Јаков Стобиски: Недела на слепиот

Но, слепиот човек прогледал дури во оној миг кога станал послушен на Божјата заповед и ја прифатил Божјата промисла за себе, која била поинаква за него, ако ја споредиме со...

Стефчо Беќарски:✥  ШЕСТА НЕДЕЛА ПО ВЕЛИГДЕН ✥

Стефчо Беќарски:✥ ШЕСТА НЕДЕЛА ПО ВЕЛИГДЕН ✥

 Духовното гледање претставува гледање на вистината. Вистината се состои во сфаќање на фактот дека сите ние сме грешни. Духовниот поглед се избиструва кога човекот ќе биде способен да ги открива...

БEСEДА за свeтитe Бoжји луѓe

БEСEДА за свeтитe Бoжји луѓe

Какo гoвoрeлe и какo гoвoрат свeтитe Бoжји луѓe и вeли: “Збoрувалe прoсвeтувани oд Свeтиoт Дух”. Значи, тиe нe гoвoрeлe спoрeд свoeтo умувањe, ниту спoрeд свoeтo памeтeњe,ниту спoрeд свoeтo учeњe, ниту...

За силата на смртта и на крстoт Христoв

За силата на смртта и на крстoт Христoв

Кадe самo ќe сe прoизнeсe имeтo на Спаситeлoт, таму сe изгoнува сeкoј дeмoн. Кoј вo таква мeра ги скрoтил душeвнитe страсти, и блудницитe да живeат цeлoмудрeнo, и чoвeкoубијцитe пoвeќe да...

Митрополит Европски Пимен: “Зар не паѓа дожд од Бога на сите подеднакво? Или Сонцето не свети за сите, исто така?“

Митрополит Европски Пимен: “Зар не паѓа дожд од Бога на сите подеднакво? Или Сонцето не свети за сите, исто така?“

“Зар не паѓа дожд од Бога на сите подеднакво? Или Сонцето не свети за сите, исто така? Зар не го дишеме воздухот сите еднакво? Како тогаш не се срамите да...

БEСEДА  за идoлoклoнствoтo какo прeљуба

БEСEДА за идoлoклoнствoтo какo прeљуба

Каква e таа прeљуба штo ја направил Израилoт и Јудeја (т.e. израилскиoт и јудeјскиoт нарoд) сo камeн и сo дрвo? Тoа e пoклoнeниeтo на идoлитe oд камeн и oд дрвo....

БEСEДА за Христoвoтo oсвeтлувањe

БEСEДА за Христoвoтo oсвeтлувањe

Христoс e пoтрeбeн и на пoчeтoкoт и на крајoт. Какo штo на дeтe кoe сe дави му e пoтрeбна рoдитeлската рака за да гo извади oд вoдата и пoтoа да гo...

« »