логоFacebookTwitterYouTubeeMail

Свети Климент, архиепископ Охридски

Vovedenie.Presveta Глас четврти:

Со зборови си ги упатил народите во верата Божја; со делата си се издигнал, преблажени; кон божествен и блажен живот. Со чудеса си ги просветлил оние што пристапуваат верно кон тебе, со знаменија си ја осветлил темнината. Поради тоа го славиме твојот божествен спомен Клименте.  Повеќе...

Магистерски труд на Софија Грандаковска 

 

6. Книжевната форма на молитвата во хеленската книжевност

 

 6.1. Најпарадигматичен пример за молитвени повици и истакната религиозност се среќава во тн. хиератска, света, сакрална или профетска позија. Славењето на божјите дела во овој тип поезија најчесто завршува со молитва. Водечки книжевни облици на хиератската поезија се пајанот и номосот. Номосот е религиозна песна исполнувана на празници во чест на некој бог. Од VII век пр.н.е. означува пеење за време на обреди во чест на некој празнуван култ и е наречен химна посветена на некое божество. 

6.1. Пајанот [pain]  како свечена песна посветена на одредени култови, во својата етимологија на зборот покажува идентичност со името на богот-лекар [Pain, nos], кого науката подоцна ќе го идентификува со Аполон, кој и самиот е бог на лекувањето, сфатено во возвишена смисла како светлина. Во оваа карактеристика на боговите се оцртува семантичко-семиотичката означеност на молитвената етимологија, во која стои повикот за доброто. Историографските податоци говорат дека човекот во почетокот го повикувал овој Бог молејќи му се за добро здравје, а потоа принесувајќи му и песни. Од друга страна, филолошката наука смета дека називот пајан потекнува од извикот   pain, pain. Во книжевноста (кај Хомер), го наоѓаме податокот дека Пајан е лекар на боговите. Антропоморфната карактеристика на боговите станува семантички знак во молитвениот пајан, како означител за исцелителската или оздравувачката функција на молитвениот дискурс. Затоа подвлекуваме: пајанот како песна испеана во чест на некој бог, во исто време претставува молитвена песна или песна за благодарење.Најстарите примери за употреба на пајан ги наоѓаме кај Хомер. Пример за тоа е XXII пеење [391-394], посветено на загинувањето на Хектор: 

Сега пак, ахајски момци, пајанот запејте го боен,За да се вратиме пак на корабите с трупот на Хектор.Стекофме голема слава: го убифме дивниот Хектор,Кому што Тројците в град му се молеа како на бога..[1] 

6.2. Потврда за употребата на пајанот како молитвен жанр, наоѓаме и во философската литература, во делото на Платон, во неговата Гозба или за љубовта:  

„Во времето кога ние сè уште бевме деца, му одговорив јас, поточно кога Агатон доби награда за својата прва трагедија, и утредента заедно со членовите на својот хор, принесол жртва за победата. Според обичајот гозбата е поделена во два дела: ручек и симпозиум [пијанка]. По ручекот се напивале малку вино во чест на добриот демон, потоа масите ги тргале на страна, а гостите си ги миеле рацете пред да јадат. Потоа принесувале жртва и пееле пајан [молитва].“[2]  

Философската мисла на античка Грција спознала дека од Бога може да се бара само добро, бидејќи самото добро доаѓа од него, т.е боговите (Џемс,1990, 292). Поткрепа за овој аргумент најдовме во Платоновиот Федар, во устата на Сократ: 

„Дури и во најтешките болести и страдања, кои како последица на древниот божји гнев владееле во некои семејства, занесот, кога ќе им се појавел на оние на кои тој им требал, им донесувал здравје, со тоа што нашол прибежиште во молитвите и божјите служби...“ [3] 

Во Федар од Платон како најеклатантен пример за молитва во форма на дијалог, посочуваме  во следниот извадок: 

„Сократ: Но пред да си заминеме, зар не ќе биде добро да им се помолиме на тукашните богови?Федар: Се разбира.Сократ: Драги Пане и вие богови на овој крај, дајте ми да бидам убав одвнатре, а мојата надворешност да стои во хармонија со моите внатрешни особини: мудрецот секогаш да ми изгледа богат и да имам само толку злато колку што може да го носи во себе мудрецот. Дали ми е потребно уште нешто, Федар? Јас нема ништо друго да ѝ додадам на мојава молитва.Федар: Кажи ја истата молитва и за мене, зашто на пријателите сè им е заедничко.“[4] 

6.3. Едно од најзначајните сфаќања кај хомеровскиот човек е херојското сфаќање на животот, преку кое се наоѓа начин да се надмине песимизмот, т.е. минливиот карактер на животот. Затоа, желбата за слава, правда, чест и правичност се главните атрибути на херојското сфаќање на животот, издигнати до степен на религија. Во тој контекст, Олга Фрејденберг, тргнувајќи од дихотомијата добро -лошо, содржана во етимологијата на поимот молитва, истакнува дека од функцијата на зборот добро настануваат пофалбите, славите, благословите, а од функцијата на зборот зло - војната, гневот, проклетството. (Frejdenberg, 1987, 80) Славата ја носи бесмртноста, вечноста на хомеровиот јунак, кој на тој начин ја победува смртта и се врти кон овоземните радости. Оттука лежи интересот да се опева славата која станува поезија. 

6.4. Во тесна врска со појавата на пофалбите, стои и појавата на епикинијата која се однесува на опевање на победата на јунакот, која е тесно сврзана со неговите јуначки подвизи, искушенијата низ кои минува тој, како и неговата трагична смрт, која повторно се претвора во пофалба. Така, мртвиот јунак низ говорот на молитвената инвокација и поетскиот дискурс, повторно оживува низ семантиката на славата, како највисок атрибут на едно човечко и јуначко постоење. Произлегува заклучокот дека во хеленското сфаќање - да се биде јунак и да се умре - има синонимно значење. Јунакот е изедначен со Бога. Трагичноста на јунакот ја вклучува жртвата. Молитвата е жртвување. Молитвата се упатува Богу. Оттука, јунакот е рамноправен со Бог. 

6.5. Во формите на пофалбата и епикинијата (епската стварност), се содржи  и хтоничната функција на поимот добро, врзан со потеклото на молитвата. Јунакот умирајќи, тој опеан, повторно оживува. Преку негово инвоцирање, тој оживува. Во овој контекст треба да потсетиме дека повикувањето [на името], значи и присуство на оној или она што се инвоцира. (Паризо, 1992, 138) Затоа, епската стварност кај Хомер започнува со повикот кон Музите, а потребата таа да стане поетски облик (епопеја, пофалба, епикинија и сл.), го потврдува постоењето на начинот како да се надмине минливоста на животот и да стане вечност како Бог. Тука спаѓа потеклото на молитвата: 

„Таквата реч со своите две функции претставува единствена молитва; но тоа не е ни религиозна, ни апстрактна молитва, туку нејзин конкретен предрелигиозен облик кој е претставен во Целина и таа сеуште ја нема својата идна религиозна специфичност.“[5] 

Специфичниот молитвен дискурс во хеленската книжевност се огледува и преку тоа што се негува обожувачката (адоративната) функција на молитвата. Имено кога се проколнува, се критикува божеството, всушност се повикува истото тоа божество да спаси, да исполни или да даде:

 „Повикувајќи го и величејќи го божеството, човекот секогаш моли или проколнува: дај, испрати, исполни. Непрестано потсетува дека и тој самиот давал, исполнувал. Вообичаените формули во антиката се: услиши ме, послушни ме. Јасно се гледа дека не е избришана архаичната амбивалентност на бог-човек.“[6] 

6.6. Друга поетска форма која е во тесна врска со молитвениот дискурс е елегијата [e!legoj]. Тргнувајќи од примерите на хеленската книжевност дека мртвите ги нарекувале подземни богови, тажачките кои му биле упатувани на мртвиот претставувале „молитва кон покојниот да ги пренесе пораките на другите мртви од семејството.“ (Зечевић, 1982, 45) Жалењето било изразувано низ песна која вклучува молитвен контекст.

 



[1] Хомер. Илијада, 1982, 379.
[2] Платон, 1979, 13.
[3] Платон, 1979, 122.
[4] Ib., 88.
[5] О. M. Frejdenberg, 1987, 83.
[6] Ib., 83.


Видео содржини

Поуки од Светите Отци

dobrotoljubie

Наука и Култура

Мај 10, 2020
3.angeli.so.truba

Емануел Рембер: Читањето е убава мрзеливост и вистински лек

-Чудно е тоа што изолацијата ја доживувам како миг во кој сè е замрзнато. Секако дека сè уште пишувам дневник. Но, во суштина малку пишувам. По неколку реченици на врвот од изолацијата. Ме обзема некое нерасположение. Оваа нова состојба ме води кон некоја…
Април 29, 2020
3.angeli.so.truba

„Ако има волја има и начин“ – Џорџ Бернард Шо

Бидете секогаш чисти. Бидејќи вие сте прозорот низ кој го гледате светот. Демократијата е процес кој ни гарантира дека никој нема да владее подобро од тоа што заслужуваме. Кога човек сака да убие тигар, тоа се нарекува спорт. Кога тигар сака да убие човек,…

Вангел Наумовски уметник кого Салвадор Дали го нарече „сликар од бајките“

Апр 06, 2020 Ликовна уметност 437
3.angeli.so.truba
Со името на охридскиот сликар Вангел Наумовски (22. 3. 1924, Охрид – 13. 6.2006, Охрид),…

Мала Историја на Христијанството и на Светот

Јан 12, 2020 Друго од култура 934
Mudreci.pustina1
Св Јован Крстител е дете на Првосвештеникот Захарије и Елисавета. Захарие веднаш беше…

Скопје и Истанбул се среќаваат во јазикот, литературата, историјата

Ное 24, 2019 Литература 1161
7.Vselenski.sobor
– Градовите ја имаат функцијата на поврзување луѓе, вери и народи, како и нивните…

Беседи

Митрополит Струмички Наум:Ниту популизам, ниту индиферентност; туку пастирска грижа (08.08.2020 )

Митрополит Струмички Наум:Ниту популизам, ниту индиферентност; туку пастирска грижа (08.08.2020 )

Тоа, секако, зависи и од односот на луѓето кон Него: прво, Неговите ученици се во однос на послушание кон Него – тие се отворени кон Него и подготвени да прифатат...

БEСEДА  за лажнитe учитeли

БEСEДА за лажнитe учитeли

Чoвeкoт на oвoј свeт e вo вoјна. Бoрбата e нeпрeстајна, а нeпријатeлитe сe мнoгубрoјни. Пoмeѓу најoпаснитe нeпријатeли спаѓаат лажнитe учитeли. Самo акo чoвeчкиoт ум e впeрeн вo Бoга, чoвeкoт ќe...

Митрополит Струмички Наум: Екстремно одрекување – екстремни дарови (01.08.2020)

Митрополит Струмички Наум: Екстремно одрекување – екстремни дарови (01.08.2020)

Спомнатите и ветени од Бог екстремни дарови, не се однесуваат толку на материјалното колку на духовното. Тоа се даровите на умно-срдечната молитва, на суштинско просветлување на умот, на расудување, на...

Митрополит Кумановско-осоговски д-р Григориј:Ние сме возљубени Божји созданија, кои имаат можност да создадат сопствен начин на постоење...“

Митрополит Кумановско-осоговски д-р Григориј:Ние сме возљубени Божји созданија, кои имаат можност да создадат сопствен начин на постоење...“

Епископскиот чин што денеска преку вас го примам, го разбирам како служење, што во себе ги обединува и најголемата чест и свеста за сопственaтa немоќ. Има ли поголема чест и...

Митрополит Струмички Наум: Бесчувствителност (25.07.2020)

Митрополит Струмички Наум: Бесчувствителност (25.07.2020)

Инаку, ако дозволиме прелеста да навлезе во нас, дали преку страстите на срцето (сластољубие и среброљубие) или преку страста на паднатиот ум (славољубие), таа потоа станува сеопфатна состојба која ги...

Викарен Епископ Јаков Стобиски:„Не плашете се да страдате...“

Викарен Епископ Јаков Стобиски:„Не плашете се да страдате...“

Се одрекуваме од Крстот Христов ако на прекорот враќаме со гнев и бунт, праведен или неправеден, без разлика. Се одрекуваат од Крстот Христов децата кои се непослушни кон родителите, оти...

БEСEДА  за спасeниe на душата какo крај на вeрата

БEСEДА за спасeниe на душата какo крај на вeрата

Никoј нe патува заради патoт туку заради нeкoј или заради нeштo, штo гo oчeкува на крајoт на тoј пат. Никoј нe гo фрла јажeтo вo вoдата вo кoја нeкoј сe...

Митрополит Струмички Наум: Прелест на умот и прелест на срцето (18.07.2020)

Митрополит Струмички Наум: Прелест на умот и прелест на срцето (18.07.2020)

Како што рековме, има лажна состојба (прелест) на умот, но има и прелест на срцето. Првата прелест настанува поради прифаќање и усвојување лажни мисли, а втората од прифаќање и усвојување...

Архиепископот г.г. Стефан:Продолжи ги богољубивите и родољубивите дела

Архиепископот г.г. Стефан:Продолжи ги богољубивите и родољубивите дела

    Со денешниов чин, преку Светиот Дух, врз тебе се изли љубовта Божја[6], и тој дар ќе ти помага со љубов да им служиш на луѓето и да ги исполнуваш задолженијата...

« »